Obudź w dziecku twórcę

Trudno wyobrazić sobie większego naukowca od niemowlaka, wnikliwie badającego otaczającą go rzeczywistość. Ta wrodzona człowiekowi ciekawość, potrzeba aktywności i poznania wiąże się też z potrzebą twórczego oddziaływania na świat.

Czy dziecko potrzebuje pomocy i ukierunkowania w rozwoju tych pierwotnych zdolności? Czy poprzez swoje oddziaływania nie zakłócamy jego swobodnego rozwoju? Czy też przeciwnie, dzieci nie realizują swojego potencjału, gdyż nie otrzymują odpowiedniej stymulacji do rozwoju?

Twórczość, będąca czymś odrębnym od inteligencji, jest współcześnie szczególnie cenioną cechą. Ludzie różnią się pod względem kreatywności, podobnie jak różnią się innymi cechami. O  różnicy tej decydują geny, środowisko, wychowanie i aktywność własna. Człowiek może przejawiać swą twórczość w wielu różnych aspektach, dziecko realizuje ją głównie w działaniu, które nie tylko jest zabawą, ale i szczególną pracą stawiającą różnego rodzaju wyzwania.

Wspierajmy niemowlaka

Już od samego początku możemy wspierać dziecko w rozwoju jego zdolności. Do swobodnej eksploracji otoczenia niemowlę potrzebuje spełnienia określonych warunków, takich jak bycienajedzonym, czystym i bezpiecznym. Dziecko, które w okresie niemowlęcym nie miało zaspokajanych podstawowych potrzeb, nie czuło się bezpieczne i kochane, może stać się wycofane, bierne, lękliwe. W przyszłości zakłóci to rozwój jego potencjału twórczego. 

Tym, co możemy dać dziecku od chwili jego narodzin, by wspomóc rozwój jego kreatywności, to przede wszystkim dużo ciepła i miłości. Takie działania na pewno nie zakłócą jego swobodnegorozwoju, a wręcz przeciwnie – stworzą odpowiednią atmosferę dla jego pełnej realizacji. 

Myślenie twórcze, wyobraźnia i ciekawość 

Wraz z wiekiem dziecka poszerza się repertuar jego zachowań i aktywności. Kreatywne działania małego człowieka zależą od trzech czynników: ciekawości poznawczej, myślenia twórczego i wyobraźni twórczej. Każdy z nich można rozwijać i ćwiczyć w zabawie. Charakterystyką myślenia twórczego jest otwartość, oryginalność i różnorodność rozwiązań. Często rodzice pomagają jerozwijać swoim dzieciom nawet o tym nie wiedząc. 

Przykładem zabawy wspomagającej myślenie twórcze jest „Co się stanie, gdy…” . Na przykład prosimy dziecko, by się zastanowiło, jak by to było, gdyby ludzie mieli trzy nogi. Inną zabawą jest „niezwykłe zastosowanie zwykłych przedmiotów”. Wybieramy kilka przedmiotów codziennego użytku i zachęcamy dziecko, by wymyśliło jak najwięcej zastosowań do tych przedmiotów. Świetnym sposobem rozwijania wyobraźni twórczej jest opowiadanie dziecku bajek. 

Dostarczanie różnorodnych bodźców

Zabawki pobudzają wyobraźnię. Nie chodzi o to, by było ich dużo, ale ważne jest, by były różnorodne. Dobrym sposobem jest chowanie zabawek i wyjmowanie ich za jakiś czas. Można też wymieniać się zabawkami ze znajomymi. Sprzyjające twórczym rozwiązaniom są przedmioty niejednoznaczne, np. drewniane lub zwykłe klocki. Materiałem do świetnej zabawy jest plastelinaczy masa solna. Samodzielne przygotowanie zabawki dodatkowo zwiększa zaangażowanie w zabawę. Koraliki czy makaron również możemy wykorzystać do twórczej zabawy.

Ogromną przestrzeń rozwoju wyobraźni dają rysowanie i malowanie. Kształcącą zabawą jest też układanie puzzli. Radość może sprawić zabawa starymi przedmiotami, których już nie używamy, a są bezpieczne w użyciu. Można też bawić się w rozpoznawanie bodźców słuchowych (pudełeczka z różnymi zawartościami, np. kasza, groch, cukier), zapachowych (np. przyprawy)bądź smakowych (np. owoce).

Różnorodność w dostarczaniu bodźców dotyczy również miejsc, do których chodzimy. Warto zabierać dziecko na place zabaw, wystawy, miejsca, gdzie przebywają inni ludzie. Specyfiką twórczego spędzania czasu jest to, że nie wymaga stosowania żadnych skomplikowanych przedmiotów, najważniejszy jest tu pomysł.

Wspomaganie – nie wyręczanie

W czasie zabawy dziecko napotyka na różnorodne problemy, np. jak włożyć klocek do pudełka, itd. Ważne jest, by nie wyręczać dziecka, a tylko udzielać mu wskazówek, które pomogą rozwiązać zadanie. Nadmierne wyręczanie dziecka może zahamować jego rozwój twórczy. Rodzic powinien dostosowywać się do aktualnych możliwości dziecka. Czasami wsparcie może dziecku przeszkadzać w uczeniu i obniżać jego samodzielność.

Samo działanie jest ważniejsze niż efekt

Zachęcajmy dziecko do zabawy, ale nie mówmy mu dokładnie, co i jak ma zrobić. Dziecko powinno mieć możliwość poddać się własnej spontaniczności i kreatywności. Jeśli dajesz dzieckunową zabawkę pozwól, by samo znalazło sposób na jej uruchomienie. Nie ma też potrzeby ciągłej kontroli aktywności dziecka i poprawiania go za każdym razem jak mu się coś nie uda. Od efektu działania znacznie ważniejszy jest sam proces, a więc istotne jest wzmacnianie samego działania.

Nienarzucanie rozwiązania

Zalecenia warto sformułować w ten sposób, by były otwarte i nie narzucały rozwiązania. Porównajmy dwa rodzaje zaleceń. Pierwsze to: „Jasiu, narysujesz mi ogród?”, a drugie: „Jasiu, narysujesz mi ogród, gdzie są drzewa, kwiaty, liście…?” W przypadku drugiego rodzaju zalecenia dziecko wie już, co ma rysować. Przy pierwszym zaleceniu musi się zastanowić i w ten sposób uruchamia swój potencjał twórczy.

Twórcze wspomaganie

Nie bez znaczenia jest też postawa twórcza rodzica. Dziecko obserwuje i naśladuje zachowania i sposób myślenia rodzica. Jeśli my będziemy przejawiać postawę twórczą, to istnieje dużaszansa, że nasz maluch też. W twórczy i elastyczny sposób powinniśmy podchodzić do wspomagania dziecka w rozwoju jego kreatywności. Trzeba stale mieć na uwadze poszanowanieindywidualności młodego człowieka i jego potrzeb. 

Ważne jest, by zauważać, co chce dziecko, a nie kierować się tylko własną potrzebą realizacji jakiegoś wyznaczonego planu rozwoju. Nie jest możliwe zmuszanie do zachowań twórczych. Dziecko powinno się zgadzać na proponowane zabawy i – co jest bardzo ważne – powinny być one dla niego przyjemnością. Istotny jest nasz kontakt z dzieckiem, żeby czuło się przez nas akceptowane i kochane. Tylko taki klimat wychowawczy pozwala na swobodną realizację niezwykłych potencjałów zdolności, które w każdym dziecku niewątpliwie są.

Monika Suska-Zięcina

Autorka artykułu jest psychologiem i pedagogiem współpracującym z Przedszkolem Niepublicznym The English Playhouse: http://www.theenglishplayhouse.com

Żródła: Jankowiak‑Siuda K., Komorowska M. (2010). „Ciekawość świata. O pamięci i twórczości małego dziecka”, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.

foto: shutterstock.com

Źródło: GP 384